Corona-app vanaf vannacht te downloaden

Geschreven op 16-08-2020

Vanaf vannacht is de corona-app te downloaden, die op 1 september wordt gelanceerd. Gaat CoronaMelder, zoals de app heet, de gevreesde tweede golf voorkomen? Ron Roozendaal, als directeur informatiebeleid van het ministerie van Volksgezondheid verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de app, tempert al te hoge verwachtingen. ,,Maar elke besmetting die je met de app voorkomt, spaart mogelijk een leven.”

Wat kunnen we verwachten van de app? Gaat die de gevreesde tweede golf helpen voorkomen?
,,Nou, voorkomen... Daar wil ik niet van spreken. Maar als je vroeger, sneller, meer mensen waarschuwt dat ze in contact zijn geweest met iemand met corona, kan dat helpen om de infectieketens te beperken. Alle onderzoeken naar het nut van corona-apps zijn gebaseerd op simulatiemodellen. Ook in de landen om ons heen hebben ze nog maar heel weinig praktijkervaring. In Duitsland zijn via de corona-app in de eerste twee maanden ongeveer 300 geïnfecteerde mensen opgespoord.’’

Andere landen, zoals China, werken al langer met apps. In hoeverre hebben corona-apps daar geholpen bij de bestrijding van corona?
,,Daar hebben ze zeker een bijdrage geleverd, maar hun apps zijn op een totaal andere manier gemaakt. Zij houden je locatie bij, bij wie je in de buurt was. Dat doen wij allemaal niet.  Dit is een totaal andere benadering van het opsporen van contacten, waarvan het effect nog moet blijken.’’

De functies van de Nederlandse CoronaMelder zijn beperkt. Als gebruiker kun je er bijvoorbeeld niet mee checken of iemand met wie je wil afspreken, of bij wie je in de buurt bent, besmet is. De overheid kan er niet mee controleren of een besmet persoon zich aan de verplichte quarantaine houdt, zoals in China. Persoonsgegevens en locaties worden niet opgeslagen.

Een mobiele telefoon met de officiële corona-app CoronaMelder van de Nederlandse overheid.
Een mobiele telefoon met de officiële corona-app CoronaMelder van de Nederlandse overheid. © Rob Engelaar
Hoe beter de privacy van gebruikers is gewaarborgd, hoe minder je aan een corona-app hebt. Dat moet bij de ontwikkeling een wrang dilemma zijn geweest?
,,Nee, bij ons staat privacy voorop. Net als in de andere acht Europese landen die al een corona-app hebben. Voor ons is de app een aanvulling op het bron- en contactonderzoek van de GGD's. Wij hopen er meer contacten mee te vinden van besmette personen en ze veel sneller te waarschuwen. Een bron- en contactonderzoek kost een GGD-medewerker gemiddeld twaalf uur noeste arbeid. Via de app zijn straks met één druk op de knop alle contacten gewaarschuwd.’’

Dan is het wel belangrijk dat heel veel mensen de app gebruiken. Anders levert die druk op de knop geen waarschuwingen op. Hoeveel procent van de Nederlandse bevolking moet de CoronaMelder gebruiken, wil die succesvol zijn? 60 procent, zoals wetenschappers wel stellen?
,,Dat getal duikt vaak op, maar is een eigen leven gaan leiden. Onderzoekers van de universiteit van Oxford zeggen: als minstens 60 procent van de bevolking de app gebruikt, hoef je geen andere maatregelen te nemen om corona te stoppen. Maar wij doen natuurlijk veel meer: afstand houden, handen wassen, bron- en contactonderzoek. In hetzelfde onderzoek staat ook dat als 10 tot 15 procent van de bevolking de app gebruikt, dat bijdraagt aan de bestrijding van de pandemie.’’

Bij zo weinig gebruikers is een corona-app waardeloos of zelfs schadelijk, waarschuwen onderzoekers van Harvard. Als app-gebruikers geen waarschuwing ontvangen, zouden ze zich mogelijk onterecht veilig wanen. 
,,Het grappige is: zulke uitspraken worden allemaal gedaan op basis van voorspellingen en simulaties. Gedragswetenschappers in Nederland zeggen dat het met die schijnveiligheid erg meevalt. Hoe effectief de app is, zal in de praktijk moeten blijken. Maar elke besmetting die je met de app voorkomt, spaart mogelijk een leven.’’

Zo werkt de app:
De app CoronaMelder waarschuwt als je de afgelopen veertien dagen langere tijd in de buurt bent geweest van een medegebruiker van de app die is besmet met het coronavirus. Voordeel van de app is dat ook onbekenden anoniem worden gewaarschuwd, bijvoorbeeld medereizigers in het openbaar vervoer. Daarmee is het een aanvulling op het bron- en contactonderzoek, waarbij de GGD’s alleen contacten kunnen waarschuwen die mensen kennen en zich nog herinneren.

Vanaf morgen (maandag) is CoronaMelder te downloaden in de appstores van Google en Apple. In Twente en Drenthe gaan de GGD’s er direct in de praktijk mee werken. Zij vragen app-gebruikers die een positieve testuitslag krijgen (en dus besmet zijn) om een sleutelcode door te geven die de app genereert. Vervolgens kan de app-gebruiker toestemming geven om anoniem een waarschuwing te sturen naar alle appgebruikers die langer dan vijftien minuten in zijn buurt zijn geweest. Op 1 september moet de app in heel Nederland worden gelanceerd.

Wat gebeurt er als je via de app een melding krijgt dat je in contact bent geweest met iemand die corona heeft? Moet je dan veertien dagen in quarantaine?
,,Je krijgt hetzelfde advies als iemand die is opgespoord via het bron- en contactonderzoek: blijf thuis en laat je testen bij klachten. Die waarschuwing is anoniem, de GGD of overheid weet niet dat je die hebt gehad. En het bericht verdwijnt vanzelf weer van je telefoon, dus een restaurant kan jou niet verplichten het te laten zien. De app is geen coronapaspoort of verklikker. Een restauranteigenaar mag zijn klanten ook nooit verplichten de app te downloaden.’’

Waarom niet? Het zou toch juist een uitkomst zijn als een luchtvaartmaatschappij dat wél verplicht, zodat je na je vlucht een waarschuwing krijgt als een passagier aan boord besmet bleek?
,,Dat mag niet, volgens de wet. Vanwege de privacyregels mag een gebruiker van de app nergens mee gestraft worden of beloond.’’

Mensen stimuleren om de app te downloaden door ze voorrang te geven in de teststraat, zoals de Harvard-onderzoekster zaterdag bepleitte in deze krant, is dus ook niet aan de orde?
,,Nee, ook dat mag niet.’’

De app zou vanaf morgen (maandag) worden getest in Rotterdam-Rijnmond, maar omdat de GGD daar al overbelast is gaan de GGD's in Drenthe en Twente nu als eerste met de CoronaMelder aan de slag. Zou de app de GGD's niet juist moeten ontlasten, omdat je met één druk op de knop hun contacten kunt waarschuwen? 
,,Uiteindelijk wel, maar aanvankelijk levert CoronaMelder de GGD's naar verwachting juist meer werk op. Als het goed is, vinden we via de app meer mensen met wie besmette personen in contact zijn geweest, en zullen dus meer mensen naar de teststraat moeten. Geïnfecteerde mensen krijgen allemaal een lang gesprek met de GGD voor het bron- en contactonderzoek, aan het eind daarvan wordt gevraagd of ze de app gebruiken en krijgen ze daarvoor instructies.’’

Krijgen de GGD's dan extra capaciteit voor de CoronaMelder, of worden de wachttijden nog langer? 
,,Nee, we hebben geen idee hoeveel meer werk het oplevert. Dat gaan we komende weken in Twente en Drenthe zien. In Duitsland kregen de GGD's in het begin vooral heel veel telefoontjes van mensen die de app niet begrepen. Daar hebben wij een aparte helpdesk voor ingericht, zodat de GGD's er niet mee worden belast.’’

En zo zit het met de privacy:
Het oorspronkelijke plan voor een Nederlandse corona-app werd hevig bekritiseerd vanwege gebrekkige privacy. De app die er nu ligt, waarborgt de privacy van gebruikers volledig, volgens het kabinet. De Autoriteit Persoonsgegevens en critici als it-expert Brenno de Winter en ict-bedrijf Fox-IT hebben meegekeken tijdens de ontwikkeling.

CoronaMelder werkt via een raamwerk van Apple en Google, dat de meeste Europese landen gebruiken voor hun nationale corona-app en wordt gezien als de hoogste standaard qua privacy. De app wisselt via Bluetooth anonieme codes uit met andere gebruikers waar je minimaal vijftien minuten bij in de buurt bent. CoronaMelder gebruikt geen locatiegegevens, dus de overheid weet niet waar gebruikers zich bevinden. De app slaat alleen anonieme codes op, dus de overheid weet ook niet wie elkaar ontmoeten. De codes worden na veertien dagen automatisch verwijderd van je telefoon.

Bron: AD.nl